Niederländisch Nederlands

Informationen zur niederländischen Sprache und Kultur

Stand der Bearbeitung: 2.8.2005
Zuletzt bearbeitet: 4.8.2007

Marten Toonder / Heer Bommel en Tom Poes

Marten Toonder 1912 - 2005


Bron:
N.N.: De man van minkukels en bovenbazen. de Volkskrant, donderdag 28 juli 2005, blz. 1
'Hij heeft onze taal zo verschrikkelijk verrijkt. Pak de Dikke van Dale maar', zegt Jan Wolkers. 'Zoveel geestige uitdrukkingen. We hebben het toch vaak gezegd: Toonder had de PC Hoofdprijs moeten krijgen.'

Het kan niet meer. Marten Toonder is dood. De schepper van Heer Bommel en Tom Poes werd 93 jaar. Hij overleed woensdag in het Rosa Spierhuis... Hij is meer dan een striptekenaar. Hij is de maatstaf, zoals hij het deed zou moeten. Dat blijft het ideaal.
Toonder heeft 45 jaar getekend en geschreven. Toen hij in 1985 Heer Bommel liet trouwen met buurvrouw Doddetje en stopte met zijn strips, had dat nauwelijks invloed op de bewondering. Toonder zelf kon tot op het laatst oprecht verbaasd reageren als weer een herdruk probleemloos de boeken toptien bereikte.
De creatie van Toonder is ettelijke malen groter dan de schepper zelf, zegt Matena (Dick Matena, die van leerling tot vriend werd). Wat hij bedoelt is dat Bommel thuishoort in het rijtje van Nederlandse mythen, sagen en legenden. Hij wenst de heer van stand alleen te vergelijken met internationale figuren als Don Quichotte of de personages die Charles Dickens schiep. 'Zijn werk is uniek. Een keer in de honderd jaar wordt er zo iemand geboren.'
...
Toonder was de schepper van woorden als denkraam, minukel, bovenbazen...
... ... ...


Bron:
Aleid Truijens: Leven als in een Bommel-verhaal. de Volkskrant, donderdag 28 juli 2005, blz. 13
Tom Poes, heer Bommel, alle figuren van Marten Toonder waren menselijker dan een mensenpoppetje kon zijn. 'Het zijn allemaal facetten van jezelf.'

... ... ...
Zijn mooie huis in de Ierse heuvelen, waar hij in 1965 met zijn vrouw Phiny was ingetrokken en waar hij 35 gelukkige jaren had beleefd, had hij ingeruild tegen een kale kamer met een bed in het Rosa Spierhuis in Nederland.
Ook in zijn Ierse Eyrefield Lodge fezelde de wind vaak striemend tegen de ramen, maar anders: hij vertelde verhalen, hij ademde geest en geheimen. Hier in het regelzuchtige niet-poëtische Nederland sloeg iedere fantasie dood. Hier leefden de mensen, vond hij, 'slechts grondstoffelijk'.
En er was ook niemand meer met wie hij zijn verbeelding kon delen. In 1990 was Phiny, 65 jaar lang zijn 'buurmeisje' in alle betekenissen plotseling overleden. Twee jaar later stierf zijn broer Jan Gerard, de eerste die ooit ademloos luisterde naar zijn verhalen. Kort daarop verloor hij zijn jongste zoon én zijn twee geadopteerde dochters...
Het lot schonk hem in 1993 onverwacht een nieuwe liefde, de veel jongere componiste Tera de Marez Oyens. Maar ook dat mocht niet zijn. Zij trouwden in 1996; enkele maanden later stierf zij aan kanker. 'En ik bleef maar leven. Maar je gevoel, waar moet het heen? Je bent zo alleen.'
Het werk was klaar. In 1998 voegde Toonder nog de epiloog, Tera toe aan de autobiografie in drie delen die hij tussen 1992 en 1996 had gepubliceerd. Het is een ontroerende ode aan de vrouw die op de valreep zijn leven in kwam dwarrelen om, net zoals in het Ierse verhaal over het tovervolk van de Shee, dorre herfstbladeren in goudstukken te veranderen en dan te vertrekken. 'Maar het was goud', eindigde Toonder zijn laatste verhaal...
... ...

...
De strip Tom Poes verscheen toen al vele jaren, in meer dan vijftig kranten. In 1941 verscheen hij voor het eerst in De Telegraaf. Kort daarna richtte Toonder zijn bedrijf Toonder Studio's op. Na de oorlog groeide het uit tot een grote producent van strips, tekenfilms en reclame. Tom Poes werd gepubliceerd in onder meer de Volkskrant, NRC, Het Handelsblad en de Tijd.
Maar in de jaren zestig, nadat hij de zakelijke leiding van zijn bedrijf aan anderen had overgelaten, schreef hij de beste van zijn 177 'Bommels', zoals De Bovenbazen, De Sloven, Het Kukel en De Labberdaan.
De hele westerse wereld is samengebald in het stadje Rommeldam. Daar zijn goed en kwaad voortdurend in een strijd verwikkeld. Geldzuchtigen, monomane gelijkhebbers en door technologische visioenen verblinde wetenschappers bedreigen de vredige gezappigheid. Maar ook heer Ollie, een man van oud geld, bezitter van een slot, heeft zijn zwakheden: hij is ijdel, driftig en onnozel. Hij laart zich bijvoorbeeld verleiden een 'bovenbaas' te worden, een superkapitalist.
Maar geld brengt de wereld niets moois en de natuur gaat eraan onderdoor. En dat niet alleen: Hij verliest bijna zijn jonge vriend Tom Poes. Die redt hem gelukkig uit de kleverige vingers van de jetset: 'Zo zie je, Tom Poes, geld speelt geen rol,'
In de Bommel-verhalen verbeelde Toonder zijn visie op onze onvolmaakte wereld, met zijn ijverige, onvolmaakte bewoners. Hij was een maatschappijcriticus zonder de moralist uit te hangen, en dat maakte hem geliefd bij intellectuelen en collega-schrijvers.
De namen van zijn personages werden spreekwoordelijk; iedereen stelt zich iets voor bij een Sickbock, een Zwelbast of een Joris Goedbloed. Toonder koos voor hen zo feilloos het dier dat bij hen paste dat zij menselijker werden dan een getekend mensenpoppetje kon zijn. Zijn dieren toonden het hele scala van kleine tekorten en zwakheden; hij legde zij in de melancholische-defige blik van een nijlpaard-burgemeester, in een zelfgenoegzame berenhuidplooi, een betweterig vooruitgestoken bokkenkinnetje, in lijzige ambtenarentanden.

... ... ...
Bij zijn negentigste verjaardag in mei 2002 werd de schrijver geërd als een éminence grise. Er was een groot feest in zijn geboorteplaats Rotterdam, waarbij een standbeeld werd onthuld met Bommel-personages en een Bommel-hoorspel werd opgevoerd met bekende Rotterdamers...
... ... ...

CV

1912	geboren in Rotterdam op 2 mei
1932	korte tijd student Rotterdamse Academie voor Beeldende Kunsten; publicatie eerste strip Tobias
1933	wordt illustrator en tekenaar van anonieme strips bij Rotogravure in Leiden
1936	strip over beertje Thijs IJs in elf regionale kranten; geboorte zoon Eiso
1941	de strip Tom Poes verschijnt in De Telegraaf, in het derde verhaal duikt Olivier B. Bommel op
1942	oprichting van de Toonder studio's, producent van strips, tekenfilms, reclamefilms
1943	oprichter van de illegale drukkerij D.A.V.I.D., medewerker van het ondergrondse satirische blad Metro, maakt tekenfilms voor de Berlijnse firma Degeto
1944	geboorte van zoon Onno; stopt met strip in De Telegraaf; Tom Poes en heer Bommel verdwijnen in een put
1946	Tom Poes komt boven water en zou de komende jaren gaan verschijnen in vijftig kranten in Nederland en buitenland
1954	benoemd tot lid van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde; zijn werk is literatuur geworden
1982	oeuvre bekroond met de Stripschapsprijs
1983	prmière tekenfilm Als je begrijpt wat ik bedoel, productie Rob Houwer
1986	einde strip Tom Poes
1992	overlijden van broer Jan Gerhard; toekenning Tollenprijs voor hele oeuvre; publicatie eerste deel autobiografie Vroeger was de aarde plat; deel 2 in 1993; deel 3 in 1996
1994	tentoonstelling van zijn oorlogswerk in het Verzetmuseum
1998	NRC Handelsblad stopt met herhalingen Tom Poes; publicatie Tera
1999	voortzetting Tom Poes door Dick Matena, in jeugdblad Donald Duck
2001	zware longontsteking; terugkeer naar Nederland
2002	onthulling standbeeld in Rotterdam; feestelike viering van 90ste verjaardag

Cartoonist ZAK, Pseudonym des Flamen Jacques Moeraert
Willy Weyers: ZAK - Jacques Moeraert. Politische Zeichner und Cartoonisten in den Niederlanden - und Flandern (VIII). Aus: nachbarsprache niederländisch 1-2/2005, S. 56
...
Gemeinsame Sprache, große Unterschiede:
Politische Zeichner in den Niederlanden und in Flandern
Nach sieben Beiträgen über politische Zeichner aus den Niederlanden ist nun endlich ein belgischer Zeichner an der Reige: ZAK, Pseudonym des Flamen Jacques Moeraert.
Nachbemerkung 1: Zum Tod von Marten Toonder
Wieder hat der so oft in Karikaturen auftretende Sensenmann den Zeitungs- und Bücherlesern einen bedeutenden niederländischen Zeichner entrissen: Marten Toonder, der am 26. Juli 2005 im Alter von 93 Jahren verstorben ist.
Der 1912 geborene Toonder ist der Vater der Comicfiguren Ollie B. Bommel, Tom Poes, Bulle Bas, Dickerdack (Bürgermeister von Rommeldam) und von unzähligen anderen beliebten Tierpersonen aus seinen insgesamt 177 "Bommel-Geschichten". Toonders Textcomics, einzigartig in ihrer Art - drei Zeichnungen pro Seite mit einem darunter abgedruckten längerem Textfragment - erzählten vom Leben des Herrn-von-Stand Ollie, dessen Leitsatz "Als u begrijpt wat ik bedoel" ("Falls Sie verstehen, was ich meine") in den Niederlanden zu einem geflügelten Wort geworden ist.
Viele Neologismen hat Toonder der niederländischen Sprache (s. auch: De Nederlandse taal - Die niederländische Sprache) geschenkt: "zielknijper" ("Seelenkneifer") ist heutzutage ein gängiges Synonym für den Psychologen genauso wie "denkraam" für das Gehirn, worüber es im Grote Van Dale-Wörterbuch heißt: "door M. Toonder gecreëerde term voor (schepperd) denkvermogen of denkwijze, thans ook wel in vrij gebruik"...
...

S. auch:
Comics und Cartoons in Flandern - Cartoonist ZAK, Pseudonym des Flamen Jacques Moeraert

Zurück zum Seitenanfang

Diese Seite ist Teil der Extraseiten.

Über weitere Informationen, die ich auf diese Seite stellen kann, würde ich mich freuen: E-Mail an info@infos-fuer-alle.de. Ik ben ook blij als u mij informatie in het Nederlands stuurt.